Na ostatnią książkę Jacka Filka Życie, etyka, inni. Scherza i eseje filozoficzno-etyczne składa się kilkadziesiąt krótkich form, których znaczna część została opublikowana jako e-book Tajna wielkość twego życia i inne małości (2004). Jak na scherzo przystało, eseje pogrupowane zostały w trzy rozdziały, z których każdy wyznacza inny takt.
Choć refleksje Filka nawiązują do różnych nurtów europejskiej myśli, to zdecydowanie najbliżej jest im jednak do filozofii dialogu. Widzi on w niej zapowiedź nowego, trzeciego paradygmatu myślowego – pierwszą artykulację filozofii przyszłości. Jej dzieje można bowiem ująć jako odmienianie przez osoby słowa „jest”, które oddaje następowanie po sobie różnych wizji tego, czym ona powinna być i co stanowi jej właściwy przedmiot. Pierwszy paradygmat myślowy – arystotelesowski – to myślenie nakierowane na to, co jest, na byt, przedmiot. To filozofia trzeciej osoby, której słowo fundujące stanowi: „jest”. Drugi paradygmat – kartezjański – to filozofia podmiotu, pierwszej osoby, którą wyznacza archimedesowe cogito ergo sum – „jestem”. Ostatnią tradycję, której początek dali dialogicy, wyznacza natomiast druga osoba, jej nowe arche i odkrycie „jesteś”. To relacja z drugim wyprzedza, a tym samym funduje świat i jego poznanie.
Jeśli tym trzem paradygmatom przyporządkować kolejno władze duszy: rozum, wolę i uczucie, to podstawowym pojęciem pierwszego, nakierowanego na obiekt, a więc obiektywnego sposobu myślenia staje się pojęcie prawdy, drugiego – subiektywnego – pojęcie wolności, a paradygmatu dialogicznego pojęcie odpowiedzialności. W ten sposób myślenie dialogiczne jako pierwsze dokonuje filozoficznej rehabilitacji uczucia.
Pisząc o odpowiedzialności, Filek przywołuje motto książki jednego z pierwszych dialogików – Martina Bubera: „Odpowiedzialność jest pępowiną wiążącą nas ze światem”. Dlatego też nie poprzestaje on na analizach dyżurnych zagadnień współczesnej myśli filozoficznej, ale przechodzi do rzeczywistości i jej konkretnych problemów. Nie tylko zatem nie odcina pępowiny, ale pieczołowicie ją odnawia. Świadectwem tego zadzierzgania więzi ze światem, a zarazem swoistą odpowiedzią dawaną samemu sobie, są eseje umieszczone w częściach: pierwszej (Życie – w stronę codzienności) i trzeciej (Inni – w stronę spotkania). W kilku tekstach z części pierwszej autor wypowiada się w sprawie głośnych, zapalnych problemów etycznych, takich jak aborcja, eutanazja, czy sprawa rozdzielenia sióstr syjamskich, które oznaczało śmierć jednej z nich. Zastrzega się wprawdzie, iż czyni…
