Reakcja rynku wydawniczego na informacje o śmierci ważnego autora jest seria wznowień i tłumaczeń jego prac. Dzięki tej regule możemy przeczytać w języku polskim Zarządzanie w płynnej nowocze­sności, szczupłą, acz treściwą korespondencję pomiędzy socjologiem, filozofem i eseistą Zygmuntem Baumanem, architektką, profesor zrównoważonej urbanistyki Ireną Bauman a power couple zarządzania humanistycz­nego – Moniką Kosterą i Jerzym Kociatkiewiczem, z wprowadzeniem teore­tyczki organizacji Mary Jo Hatch. Kostera i Kociatkiewicz są autorami wydanej przez Routledge w 2014 r. książki Liquid Organization. Zygmunt Bauman and organization theory, w której analizowali dorobek filozofa pod kątem użytecz­ności dla zarządzania humanistycznego, bezpośrednia intelektualna wymiana z Baumanem była więc kontynuacją wcześniejszej pracy badawczej. Jak piszą we wstępie Zarządzania w płynnej nowoczesności: „Zarządzanie i socjologia to nauki tak blisko spokrewnione, że tylko kaprys historii odpowiada za ich rozdzielenie. Obie próbują zrozumieć zachowanie ludzi jako istot społecz­nych, obie próbują znaleźć lekarstwa na trapiące nas bolączki” (s. 7), podej­ście przedstawione w tym krótkim fragmencie oddaje charakter badań Kostery i Kociatkiewicza – zainte­resowanie człowiekiem, warunkami jego życia i pracy, sposobem, w jaki się komunikuje i prowadzi narrację o otaczającej go rzeczywistości.

Krótkie wprowadzenie Mary Jo Hatch systematyzuje główne pro­blemy poruszane w książce, co uła­twia nawigowanie w morzu tematów i odniesień. Autorka skupia się przede wszystkim na koncepcji inter­regnum zaproponowanej przez Bau­mana do opisu współczesności i wią­żącej się z nią nadziei na przyszłość, nadaje również teorii zarządzania wymiar codzienny i praktyczny, przy­pominając, że „to manage” znaczy po prostu „dawać radę”.

Kociatkiewicz określił cele publikacji jako zbadanie potrzeby i możliwości zarządzania w społe­czeństwie płynnej nowoczesności, zweryfikowanie aktualności róż­nych koncepcji zarządzania, przed­stawienie alternatywnych punktów widzenia i znalezienie jaskółek zmiany (s. 19). W praktyce rozmówcy charakteryzują współczesny świat sięgając do własnych doświadczeń, badań i praktyk, podkreślają niezau­ważane często przez polityków głów­nego nurtu problemy współczesnych ludzi – prekaryzację warunków pracy, brak możliwości długoterminowego planowania, głębokie nierówności społeczne.

Świetnym posunięciem inicja­torów rozmowy było dołączenie do grupy dyskutantów Ireny Bauman, która jako praktykująca architektka zajmująca się naukowo zrównowa­żoną urbanistyką, przełamała teo­retyczne, filozoficzno-socjologiczne i związane z teorią organizacji rozwa­żania o przyszłości, podsuwając idee o tym, jak należy dosłownie budować przyszłość. Podczas eksplorowania wątku wspólnoty współpracy sprowokowała rozmówców niezwykle ważnym pytaniem: „Co każdy z nas ostatnio redystrybuował?”, wprowadziła do rozmowy istotny wątek świadomości ekologicznej, nie pozwalając przy rozważaniach o człowieku zapomnieć o naturze, nie bała się również polemiki z Zygmuntem Baumanem, co widać we fragmentach, gdy koncepcja panarchii, w której różne systemy ludzkie (np. kapitalizm) i naturalne (np. lasy), a także te łączące oba czynniki (np. Ministerstwo Środowiska) są „wzajemnie powiązane w ustawicznie ada­ptujących się cyklach wzrostu, akumulacji, restrukturyzacji i odnowy” (s. 53), wydaje jej się bardziej odpowiednia do scharakteryzowania współczesności niż Baumanowskie interregnum.

Za najbardziej interesujące w analizowanej publikacji uznaję miejsca, gdzie teoria (socjologii, filozofii, zarządzania, urbanistyki) pomaga w radzeniu sobie z rzeczywistością. Wydaje się, że głównym problemem współczesnych badaczek i badaczy w humanistyce jest nieustanne dochodzenie do momentu, w którym nie widzą alternatywy dotyczącej swoich wyborów naukowych i pozy­tywnej teorii, która nadawałaby sens ich pracy, nie oddalając ich zbytnio od adresata prac naukowych. Autorzy zastrzegają, że nie przedstawiają diagnoz na przyszłość, w tekście za to można odnaleźć wiele podpowiedzi, jak pora­dzić sobie z płynną nowoczesnością, że istnieją alternatywy dla kapitalizmu – tworzenie wspólnot współpracy, redystrybucja wiedzy i dóbr czy powrót do rzemieślnictwa. Odpowiedź na pytanie, kto mógłby to zrobić, podsuwa Kostera, przywołując treść swojej książki Occupy Management. Inspirations For Self-Organization and Self-Management (2014), w której przypomina, jak wiele osób kształciło się w ostatnich dekadach w zakresie zarządzania i pro­ponuje w nawiązaniu do teorii zarządzania rewolucję Mark III, polegającą na eliminacji korporacyjnych struktur zarządzania i rzeczywistym upodmioto­wieniu pracowników.

Dyskusja przeprowadzona dwa lata temu jest niezwykle aktualna, mimo ekstremalnych zmian w globalnej polityce, wiele tendencji udało się autorom przewidzieć. W nawiązaniu do polityki lokalnej, dotyczącej zasobów natu­ralnych, spójrzmy choćby na fragment wypowiedzi Baumana o utopiach: „Utopie naszych czasów, podobnie jak ich starsze imienniczki, są wizjami lepszego świata. Jednak tym razem jest to wizja świata zdefragmentowa­nego, zderegulowanego, zindywidualizowanego i sprywatyzowanego. Innymi słowy, utopia odradza się jako utopia myśliwych, a nie ogrodników. Niewiele jest miejsca na troskę o ogół, o harmonijną całość, o właściwe i odpowiednie miejsce dla wszystkich. To utopia typu »zwycięzca bierze wszystko«, utopia łowców, zatroskanych o zawartość swojej torby myśliwskiej na koniec polo­wania i poświęcających niewiele uwagi – o ile jakąś w ogóle – losowi mniej zręcznych towarzyszy nieobdarzonych sokolim wzrokiem albo tych, którzy są przeciwni polowaniom” (s. 95).

Zarządzanie w płynnej nowoczesności to rozmowa specjalistów w swoich dziedzinach, którzy są zorientowani na przyszłość, proponują nowe spo­soby myślenia i działania w zakresie wykorzystania zasobów materialnych (nowa architektura i myślenie o przestrzeni), ludzkich (idea wspólnoty współ­pracy), wiedzy (samozarządzanie, planowanie długoterminowe, redystry­bucja), przywołują inspirujące przy­kłady z zakresu filozofii, ekonomii, teorii zarządzania i organizacji, ale również analizujące przykłady z lite­ratury i filmu czy tekstów muzyki popularnej. Świetny zestaw narzędzi do myślenia o przyszłości.

_

Zygmunt Bauman, Irena Bauman, Jerzy Kociatkiewicz, Monika Kostera

Zarządzanie w płynnej nowoczesności

tłum. Agnieszka Rasmus-Zgorzelska

Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2017, s. 180