Często podkreśla się, że żyjemy w cieniu pamięci. W ostatnich dekadach zmianom podlegał sposób postrzegania i pisania historii. O swoje miejsce dopomniały się grupy dotąd marginalizowane lub pomijane, m.in. kobiety, mniejszości narodowe. Miejsce zwycięzców zaczęły zajmować ofiary. Przeszłość stała się istotną częścią rozmowy o współczesności, dla kształtowania samoświadomości ważna jest bowiem wiedza o pamięci. To ona, jak podkreśla David Lowenthal, decyduje o naszym poczuciu tożsamości.

Nowy kształt pamięciW sposób szczególny zmiany te przebiegały w naszej części Europy. Jak pisze Krzysztof Pomian w tomie Historia. Nauka wobec pamięci: „upadek ustrojów komunistycznych narzuconych przez Związek Sowiecki i podtrzymywanych obecnością…