Subskrybuj
Szukaj
Wyszukaj materiały z lat 2006-2026

Jak pamiętamy o Żydach?

Jak pamiętamy o Żydach?

Edytorial

  • Nie możemy pozostać obojętni „Odważny krok naprzód. Ważne jednak, aby pismo zachowało swój kręgosłup” – tak zmianę formatu i stylu „Znaku”, którą wprowadziliśmy w czerwcu zeszłego roku z okazji 65-lecia pisma, podsumował jeden z naszych wiernych czytelników. Odeszliśmy wówczas od formuły zeszytów monograficznych na rzecz magazynu o bardziej zróżnicowanej strukturze działów. Powiększyliśmy znacznie liczbę tekstów, nie rezygnując przy tym z artykułów rozleglejszych, wymagających głębszego namysłu.

Temat miesiąca

  • Brzmienie życia Zwykle elementem wiążącym naszą wspólną polsko-żydowską pamięć jest Zagłada. Dla mnie ważniejsze jest życie, jakie na przestrzeni setek i tysięcy lat wydało nieśmiertelne dzieła ludzkiego umysłu, które na stałe weszły do kanonu kultury zarówno żydowskiej, jak i polskiej. To jest źródło mojej inspiracji, mój świat. Sześć lat Zagłady nie może wtrącić w zapomnienie niemal tysiąca lat życia.
  • Węzeł pamięci Z jednej strony Kazimierz to najlepsze w Polsce miejsce, w którym możemy spróbować zbliżyć się do żydowskiego dziedzictwa, z drugiej – to przestrzeń naznaczona dramatyczną pustką. Od nas zależy, czy przekroczymy granicę, za którą zaczyna się fikcja.
  • Nie zmarnujmy tej szansy Co zrobić, by inicjatywy, w myśl których różne grupy upamiętniają przeszłość, nie przebiegały niezależnie i obok siebie, lecz by odmienne perspektywy wzajemnie się uwzględniały? Dotyczy to nie tylko pamięci polskiej i żydowskiej, ale także pamięci polskiej i ukraińskiej, polskiej i litewskiej, polskiej i niemieckiej.
  • Czas żydowskich duchów Jeśli założymy, że dzieje polskich Żydów stanowią integralną część historii i kultury Polski, stanie się oczywiste, że to właśnie Polacy powinni wziąć na swoje barki trud upamiętnienia tej spuścizny. Dziedzictwo to może się stać wyjątkowym pomostem do ponownego spotkania Polaków i Żydów i należy wierzyć, że do niego dojdzie.
  • Przerwane milczenie. O pamięci Zagłady w postkomunistycznej Europie Po upadku komunizmu w Europie Wschodniej i w Związku Radzieckim rozrachunek z Zagładą okazał się jednym z głównych wyzwań politycznych, moralnych i kulturalnych, które państwom postkomunistycznym stały na drodze „powrotnej” do Europy. Chcąc przyjąć europejskie wartości za swoje, obywatele bloku postsowieckiego zmuszeni byli dostosować myślenie o Zagładzie do tego, które przeważało w Sztokholmie, Nowym Jorku, Londynie czy Brukseli. Czy ten projekt się powiódł?

Debaty

  • Przyczyny konfliktu w Syrii Kiedy porównamy rewolucję Braci Muzułmanów w Syrii z lat 80. i tę, której świadkami jesteśmy dziś, możemy zauważyć znaczące różnice. Przed 30 laty retoryka Braci była wymierzona przeciwko sekularnemu, nieislamskiemu reżimowi partii Baas. Dziś, mimo że reżim nieustannie podkreśla islamistyczny charakter rewolucji, żadna organizacja radykalna nie odgrywa w niej roli przewodniej.
  • EURO 2012 – ćwiczenie ze zmiany społecznej Przygotowania do Mistrzostw pokazały, że brak refleksji nad wieloaspektowym charakterem tej ogromnej imprezy sportowej utrudnia wykorzystanie jej społecznego potencjału. W przypadku Polski zaspano gruszki w popiele: tak konsekwentnie odsuwano i wyłączano ludzi z przygotowań, że dla większości z nich Euro 2012 stało się li tylko pretekstem do przyśpieszenia budowy dróg.
  • Wypalanie traw. Fragment najnowszej książki Ventersdorp to niepozorne, liczące zaledwie dwa tysiące mieszkańców miasteczko farmerów w Prowincji Północno - Zachodniej Republiki Południowej Afryki. Dzięki żyznym ziemiom mogłoby uchodzić za raj ukryty w głębi Czarnego Lądu. Rajem chciał je uczynić także charyzmatyczny przywódca Burów, samozwańczy generał, zagorzały obrońca apartheidu Eugène Terre'Blanche, zamordowany w okrutny sposób 2010 r.
  • Własne „Tak” Nie mamy prawa nikomu nakazywać heroizmu, tym bardziej jeżeli nie oferujemy jakiegoś rozwiązania alternatywnego. Macierzyństwo to zawsze jest własne „Tak” powiedziane życiu nowego człowieka. A jeśli wymaga nadludzkiego wysiłku? Wtedy nie skazujmy kogoś, kto się załamał, uderzając go okrucieństwem sądu moralnego albo cywilnego, tylko szukajmy świadectwa, które mu pomoże.
  • Wolny wybór czy wolność wyboru? Nie można rozważać kwestii, jakie konkretne rozwiązania prawne i systemowe, a także działania oddolne i odgórne pozwalają najlepiej chronić ludzkie życie tak matki, jak i dziecka, jeżeli nie zejdziemy na podstawowy, etyczny poziom myślenia. Dość wyraźnie wtedy widać, że dyskusja o aborcji rozgałęzia się w dwóch kierunkach. Po pierwsze, refleksji nad rolą i zasadami stanowienia prawa, po drugie, nad problemem wolności.

Idee

  • Ideały i twarde fakty demokracji Demokracja od samego początku jest ideą zdumiewającą. Polega zaś na tym, że my jako lud, lud demokratyczny, sami bierzemy los w swoje ręce, sami chcemy o sobie decydować i czynimy to z pewnym upodobaniem. To najszczytniejsze powołanie człowieka!
  • Nihilizm, chrześcijaństwo, nowoczesność Kluczowym wątkiem w rozważaniach Vattima jest trudna próba odnalezienia głębokich związków między sferami uważanymi najczęściej za skonfliktowane, czyli doświadczeniem religijnym a nowoczesnością.
  • Co dalej z demokracją? Mamy mieszane uczucia. To chyba jedyna rzecz pewna w dyskusji o współczesnej demokracji. Poza tym same pytania – czy chcemy więcej władzy czy przywilejów, więcej kontroli czy wolności, więcej debaty czy możliwości wypowiedzenia własnego zdania? Zdaje się, że na demokrację jesteśmy skazani, bynajmniej jednak z takiej formy musu zadowoleni nie jesteśmy. Pragniemy demokratycznego ideału, zapominamy o twardych faktach demokratycznego rządzenia.
  • Paradoksy realnej demokracji Współczesna normatywna teoria polityczna nie ma wiele dobrego do powiedzenia o „realnej” demokracji – takiej, jaka ukształtowała się w świecie zachodnim – choć nie ma już także złudzeń, że w ogóle istnieje ona poza nim. W istocie to, co charakteryzuje znakomitą większość licznych modeli demokracji – państw budowanych przez filozofów „w słowie” – to nic innego jak próby jej zdemokratyzowania.
  • Wierzyć w wiarę W powrocie do religii - tak, jak w przypadku zapomnienia o byciu, o którym mówi Heidegger - nie chodzi o przypomnienie zapomnianego źródła poprzez uczynienie go w pełni obecnym, lecz o to, by pamiętać, że zawsze już było ono przez nas zapomniane i że wspomnienie tego zapomnienia i tego dystansu tworzy autentyczne religijne doświadczenie.

Ludzie – książki – zdarzenia

  • Światłość poezji #5 Te zapisy za sprawą swej gęstości przenoszą słowa na nowe poziomy energetyczne, nakazując skupienie myśli w medytacyjnym napięciu wiodącym do poczucia wspólnoty nie tylko ludzkiej, lecz także kosmicznej.
  • Światłość poezji #4 Dzisiaj ten cichy, głęboki i niepowtarzalny głos poetycki jest słyszalny o wiele pełniej niż wtedy. Miłobędzka stała się mistrzynią dla wielu młodych twórców, dostrzeżono jej rolę w umacnianiu nurtu awangardowego w XX-wiecznej poezji (ona sama zapewne wolałaby mówić o „sztuce niemożliwej”, tak jak jej poetycki pobratymiec Tymoteusz Karpowicz), przede wszystkim jednak doceniono absolutnie niepodrabialny charakter pisma poetki.
  • Światłość poezji #3 Pamięć jest zawodna. To były jakieś błyski czy mgnienia.
  • Światłość poezji #2 jej wiersze są hołdem dla wszystkiego, co żywe, niewymuszonym, niezwykle konsekwentnym. Projekt – językowy, estetyczny – Miłobędzkiej może wydać się zbyt wyrazisty, by nadawał się do kontynuacji, i tak pewnie jest.
  • Światłość poezji #1 Moje doświadczenie związane z czytaniem wierszy Krystyny Miłobędzkiej to najczęściej przeżycie radości wynikającej z faktu, że obcuję z samowystarczalnym językiem, ze słowami, które za każdym razem mogą znaczyć coś innego, a zarazem pozostają konkretnymi słowami wypowiedzianymi przez konkretną osobę.
  • Hermeneutyka radykalna Źródeł hermeneutyki radykalnej poszukuje Vattimo nie tylko w filozofii, ale także w religii, a dokładniej w kenosis (zniżeniu, osłabieniu) Chrystusa jako wydarzeniu założycielskim europejskiego nihilizmu.
  • Papierowy patriarcha Główny bohater nowej książki Szostaka jawi się jako figura bezpowrotnie utraconej nowoczesności lub, jak kto woli, definitywnie zagubionej wielkiej opowieści. Uosabia tęsknotę za klasycznie rozumianą narracją.
  • Weneccy mistrzowie na warsztacie Bezpośredni cel swojej książki Grażyna Bastek przedstawia skromnie jako próbę syntezy rozproszonej współczesnej wiedzy o weneckich technikach malarskich i konfrontację jej wyników z owocami tradycyjnie uprawianego piśmiennictwa o sztuce. Czy skromność to zasadna?
  • Pisarze w czasach Gomułki Książka Konrada Rokickiego jest bardzo potrzebna – zapełnia lukę zarówno w wiedzy o historycznych „faktach”, jak też w „postawie” badawczej.
  • Historia w służbie idei – przypadek Shlomo Sanda Izraelski historyk dowodzi, że współczesny bojownik Hamasu bądź Al-Fatahu jest w większym stopniu spokrewniony ze starożytnymi Żydami niż walczący z nim izraelski żołnierz. Natomiast syjonistyczne wyobrażenia na temat więzów krwi zbliżyły się niebezpiecznie do rasistowskich teorii III Rzeszy. Prowokacja czy historyczny fakt?
  • Jedność Miłobędzkiej Słów się szuka, słowa się dobiera, słowa się rodzi. Dlatego wypowiedzi Miłobędzkiej są naznaczone lakonicznością.
  • Światłość poezji – ankieta Piotr Śliwiński we wstępie do książki Miłobędzka wielokrotnie zbierającej teksty z poświęconej poetce konferencji naukowej (Poznań, 29 – 30 X 2007) pisał: „W ciągu ostatnich kilkunastu lat Krystyna Miłobędzka zyskała nie tylko przychylność krytyki, lecz i wzruszające przywiązanie czytelników, starych i młodych, amatorów eksperymentu formalnego i poszukiwaczy duchowej wspólnoty”.
  • Świat jak słowo daję Nie z powodu walorów brzmieniowych ani liczby proponowanych „tematów do odstąpienia” mówimy dziś o Krystynie Miłobędzkiej jako o jednym z najważniejszych poetyckich głosów współczesności. Powodem jest szczególna konfiguracja cierpliwości, pokory i wrażliwości, która pozwoliła jej osiągnąć wyjątkową głębię i intensywność poetyckiego widzenia świata.

Inne

nr685

Ilustracja okładkowa: fot. Piotr Lewandowski