Rafał Milach przykłada szczególną wagę do fizycznego wymiaru publikacji. Jakby za każdym razem chciał podkreślić, że ważny jest nie tylko fotograficzny obraz, ale też forma jego prezentacji. Stosował już, jak w opublikowanych w 2011 r. 7 pokojach, twarde oprawy, przypominające dawne sposoby wydawania książek, jak również surowe tekturowe okładki, które, jak w przypadku ogłoszonych drukiem w 2012 r. 29 uwag o fotografii, Islandii i nie tylko, dodatkowo nie były przytwierdzone do grzbietu, lecz jedynie „spięte” za pomocą gumki recepturki. Z kolei Prawie każda róża na barierkach przy Sejmie z 2017 r. przybrała formę książki harmonijki, w której poszczególne zdjęcia przedstawiają białe róże wetknięte w barierki przed Sejmem RP. Książka „rozwija się”, przypominając o szeregu kwiatów ułożonych w stalowej konstrukcji, które stały się jednym z ikonicznych obrazów ówczesnych manifestacji. Natomiast Strajk ze zdjęciami z protestów, które rozpoczęły się w Polsce 22 października 2020 r., został wydany niemalże broszurowo, z miękką okładką, jakby autor chciał podkreślić interwencyjny, a także dokumentacyjny charakter tej publikacji. Za każdym razem też Milach eksperymentował z samymi fotograficznymi obrazami, z ich układem, formą prezentacji. Przycinał je, czasami w nieoczywisty sposób kadrował lub wprowadzał do nich różne plastyczne elementy.
Szczególny format ma także I Am Warning You zaprojektowana przez Anię Nałęcką-Milach. Tym razem jest to book-quadtych. W ten sposób określa się zazwyczaj serię czterech obrazów, które są ze sobą w jakiś sposób powiązane: wspólną historią, tematem, ale też formą. W przypadku książki Milacha są to cztery publikacje zamknięte w jednym kartonowym pudle.
Dlaczego forma?
Narzuca się pytanie: dlaczego przywiązywać tak dużą wagę do fizycznego wymiaru publikacji fotograficznej? O tym aspekcie pisze się rzadko lub tylko na marginesie, skupiając się na tym, co znalazło się na samych fotografiach. Tymczasem książki Milacha przypominają, że zdjęcia mają swój fizyczny wymiar, co w dobie dominacji zapisu cyfrowego jest ważne. Sposób ich prezentacji wpływa na odbiór fotografii oraz wzmacnia ich wymowę lub przydaje im dodatkowych znaczeń. Odbiera im także ulotność – nie są tylko kolejnym obrazem zobaczonym przez chwilę na ekranie telefonu czy komputera. Same książki fotograficzne stają się zaś odrębnymi dziełami, często wydawanymi w limitowanym nakładzie.
Forma I Am Warning You koresponduje z tematyką, której książka jest poświęcona. Trzy jej części – odrębne publikacje – dotyczą murów: berlińskiego, który w latach 1961–1989 dzielił miasto, tego wzniesionego podczas kryzysu migracyjnego w 2015 r. na granicy węgiersko-serbsko-chorwackiej oraz tego na granicy meksykańsko-amerykańskiej. Umocnienia te powstały w różnych okresach, łączy je jednak wiele. Nie tylko miały ograniczać przepływ ludzi przez granicę, ale też odgrywały ogromną rolę symboliczną i propagandową. Wyraziście oddzielały obywateli kapitalistycznego Zachodu od tych, którzy są niepożądani, obcy: od nielegalnych imigrantów z Meksyku i innych państw Ameryki Środkowej i Południowej, uchodźców z Afryki i Bliskiego Wschodu. Służyły umacnianiu władzy i jej konsolidacji.
Mur berliński dał rządzącym NRD narzędzie nacisku na RFN i państwa zachodnie, ale też umożliwił większą kontrolę własnego społeczeństwa. Dla Viktora Orbána mur graniczny stał się ważnym elementem w polityce wewnętrznej. Służył budowaniu poparcia dla Fideszu, a w połączeniu z drakońskim prawem kryminalizującym pomoc uchodźcom na Węgrzech ograniczył migrację bałkańskim szlakiem do Europy. Umocnienia na granicy meksykańsko-amerykańskiej zbudowano częściowo w latach 90. ubiegłego stulecia za prezydentury George’a Busha seniora – powstało wtedy 14 mil między San Diego a Tijuaną. Co istotne: nie nazywano ich murem, lecz ogrodzeniem. Potem wybudowano kolejne fragmenty, ale mur nie stał się kluczowym tematem debaty politycznej. Sytuacja zmieniła się w 2016 r., kiedy to jego wzniesienie stało się jedną z najważniejszych obietnic w kampanii wyborczej Donalda Trumpa i służyło konsolidacji jego zwolenników. A po zdobyciu przez niego prezydentury zorganizowano konkurs na jego projekt. Zbudowano 455 mil, dalsze prace zostały wstrzymane przez prezydenta Joe Bidena.
###banner###
Jest wreszcie czwarta część I Am Warning You, czyli zbiór esejów Michaela Deara, Antje Rávici Strubel i Ziemowita Szczerka, poświęconych propagandowym i kontrolnym funkcjom murów oraz społecznym skutkom ich powstania dla mieszkańców, życiu w ich cieniu i pamięci o wydarzeniach związanych z tymi zaporami. To one uzupełniają wizualne obrazy i wprowadzają do publikacji dodatkowe konteksty. Jednak to odbiorca decyduje – na co pozwala mu szczególna forma książki fotograficznej – w jakiej kolejności ułoży się zaproponowana przez…
