Subskrybuj
Andrzej Franaszek fot. Wojciech Olszanka / East News

Planeta literatury

Andrzejowi Franaszkowi udało się napisać książkę niezwykłą. Z jednej strony „Gwiazda Piołun” to prawdziwie krzepki tom, pełen wiedzy o tuzach polskiej literatury XX w., z drugiej zaś – rzecz zupełnie delikatnej natury: piękna, wręcz świetlista opowieść o ludzkim życiu w jego rozpiętości.

W podtytule swojej książki – Opowieści o poezji, podróżowaniu i przyjaźni – Franaszek wskazuje na trzy rzeczy niezbędne w jego eseistycznych peregrynacjach. Poezja, podróże i przyjaźń nie tylko stanowią bowiem niezbędniki w pisaniu o najważniejszych XX-wiecznych twórcach literatury, ale są również podstawowym materiałem wiążącym wielowymiarowe dzieło eseisty. Nićmi, którymi autor z właściwą sobie delikatnością (a nawet czułością – słowo, które już w recenzjach biografii Miłosza i Herberta dostrzegane było jako ważny element Franaszkowego stylu) przetyka opowieść o życiu i twórczości postaci tak ważnych na scenie literackiej, i nie tylko, jak: Czesław Miłosz, Zbigniew Herbert, Jarosław Iwaszkiewicz, Aleksander Wat, Tadeusz Różewicz, Witold Gombrowicz i Józef Czapski. Względem tego ostatniego zresztą – co niejako skłania nas do jeszcze uważniejszej lektury części, w których pojawia się autor Na nieludzkiej ziemi – Franaszek zdradzał już nieraz w wywiadach swoje plany na opowieść biograficzną o tym malarzu, arystokracie, „przybyszu z innych czasów” (jak go nazwie w jednym ze swych szkiców). Trochę więc jak prawdziwa gwiazda świecąca nad życiem dzieci rodzących się w pewnych dniach, a nawet epokach, jak właściwe godło atmosfery XX w. jest dla tej książki niezwykły obraz Czapskiego pt. Le Loiret, prowadzący nas z okładki przez całą długość kilkusetstronicowego tomu.

Ów obraz jest również znakiem warsztatu twórczego Franaszka, jego doświadczenia i metod pracy na ogromnych, wielowątkowym materiałach. Gwiazda Piołun ma bowiem w sobie ten sam niepokój co biografie Miłosza i Herberta. Czuć w niej na każdej stronie bojaźń świetnego biografa przed znieważeniem ludzkiego życia, pominięciem ważnych szczegółów pojedynczego istnienia. Pragnienie kompletności opowiadanych historii widać u Franaszka w tym, jak znakomicie, koliście związuje wątki swoich szkiców – od apokaliptycznej atmosfery XX w. aż do słonecznych, bachicznych podróży bohaterów Gwiazdy Piołun….

Zyskaj nielimitowany dostęp do wszystkich artykułów, e-wydań i archiwum

  • Pełny dostęp do wszystkich artykułów
  • Każdy nowy numer od razu w e-wydaniu
  • Archiwum numerów zawsze pod ręką

Artykuł pojawił się w numerze: Odczarowanie Jezusa