Subskrybuj

Kultura i życie

Lata 1964–1972 to bez wątpienia najbardziej intensywny okres w trwającej prawie pięćdziesiąt lat korespondencji Jerzego Giedroycia z Czesławem Miłoszem. Pisali wówczas do siebie niezwykle często, niekiedy co kilka dni – zwłaszcza w latach 1968–1972. Listy z tego okresu są najbardziej obszerne i wielowątkowe. Wyraźnie dowodzą też różnic zapatrywań na wielkie sprawy ożywiające tę korespondencję: na literaturę i kulturę polską, w ogóle na sprawę Polski, a zwłaszcza na Rosję, wewnątrz której zachodziły doniosłe zmiany (samizdat, ruch dysydentów, fenomen Sołżenicyna i jego program „żyć bez kłamstwa”).

Listy te składają się na tom II ich korespondencji, od kilku lat oczekiwany. Tom pierwszy wyszedł przed trzema laty nakładem wydawnictwa „Czytelnik” (Jerzy Giedroyc, Czesław Miłosz, Listy 1952—1963, Warszawa 2008, ss. 791; w roku 2010 ukazał się także przekład litewski tego tomu). Koniec lat sześćdziesiątych i początek siedemdziesiątych to czas ważnych zmian w świecie i Polsce. Działo się wówczas wiele – wiele też procesów, decydujących o obliczu Polski i Europy Wschodniej zostało w tym czasie zapoczątkowanych. Polski Marzec 1968 r. był bez wątpienia wymownym dowodem bankructwa ideologii legitymizującej reżim PRL. Stłumiona przemocą „Praska Wiosna” w Czechosłowacji dowodziła, że możliwa jest ewolucja reżimów komunistycznych od wewnątrz. Rozwijał się podziemny ruch wydawniczy i ruch dysydentów w Związku Sowieckim. I Giedroyc, i Miłosz patrzyli na to wszystko z uwagą. Ale to przede wszystkim Redaktor „Kultury” był przekonany o doniosłym przyspieszeniu historii, o otwierającej się perspektywie wielkich zmian w położeniu Polski i Europy Wschodniej. Jego listy obfitują w bardzo liczne wypowiedzi dotyczące przyszłości. Listy Giedroycia z tych lat wydają się najbardziej poruszające, często świadczące o krótkotrwałym zwątpieniu w sens misji „Kultury”. Obfitują one także w przepowiednie wielkich zmian – robotniczej rewolty w PRL, a także nieuchronnego krachu systemu sowieckiego…

Zyskaj nielimitowany dostęp do wszystkich artykułów, e-wydań i archiwum

  • Pełny dostęp do wszystkich artykułów
  • Każdy nowy numer od razu w e-wydaniu
  • Archiwum numerów zawsze pod ręką

Artykuł pojawił się w numerze: Prezydencja na czas kryzysu