Niemała część chrześcijańskiej literatury skierowana przeciw muzyce metalowej to materiał propagandowy – fakty na tyle mocno przenikają się z konfabulacjami, że bardzo szwankuje elementarna wiarygodność, bez której nie da się bronić żadnego dobra, w tym duchowego czy moralnego. To szerszy problem, związany z ogólnym trendem: kultura masowa rodzimego katolicyzmu pełnymi garściami czerpie z zabobonnego uniwersum wyobrażeniowego północnoamerykańskich chrześcijańskich konfesji.

Stąd też coraz mniej dziwią „newsy” w rodzaju: „Homoseksualny demon kazał sataniście ugotować Biblię” (portal fronda.pl). Na uwagę jednak zasługuje to, co się dzieje na obrzeżu medycyny naturalnej, katolickiej dewocji i różnych form paramedycznych zabobonów. Tzw. medyczny sceptycyzm, wieloźródłowa powszechnie społecznie akceptowalna niechęć wobec medycyny naukowej / instytucjonalnej wskazuje na potężny kryzys irracjonalistyczny, przenikający polskie społeczeństwo, w tym niemałą część ludzi wierzących / religijnych. Konieczna dla higieny umysłowej nieufność względem popularyzowanego przez katolicką naukę przekazu na ten temat nie oznacza, że należy lekceważyć kwestie związane z fascynacją neopogaństwem i antychrześcijańskim przekazem w obrębie różnorakich nurtów muzyki metalowej. Znakomitej jakości materiału badawczego dostarcza książka Black Metal. Ewolucja kultu dziennikarza i publicysty muzycznego Dayala Pattersona. Nieco perwersyjnie parafrazując znane słowa z anegdoty o Jezusie i pewnym pacykarzu: on nie pisze na kolanach, on pisze dobrze. W dodatku pisze to fan tego gatunku metalu, który nie ma żadnego „interesu ewangelizacyjnego” w tym, by np. jeden z rozdziałów książki zatytułować: Pięścią w twarz chrześcijaństwa.

Spory problem z lekturą Ewolucji kultu będą mieli ci, którzy chcieliby widzieć w licznych odsłonach radykalnego metalu jedynie „jasełkowy satanizm” (nawiązuję do określenia ks. Adama Bonieckiego pod adresem Behemotha). Myślę, że próby racjonalizacji istotnej w black metalu fascynacji antychrześcijaństwem, mistyką neopogaństwa stanowią formę kapitulacji współczesnej umysłowości katolickiej wobec mrocznej i pogmatwanej duchowości współczesnych ludzi. Z premedytacją przewartościowywane zło, afirmowane przez blackmetalowych pogan jako godne kultu, wykracza poza „bezpieczne” rozumienia zła jako braku moralnego czy społecznego dobra – jest także samoświadomą i aktywną rzeczywistością duchową. Nazwijmy rzecz po imieniu: w dużej mierze światopoglądowy przekaz black metalu należy traktować poważnie – ponieważ są ludzie zafascynowani misterium nieprawości. Czy dotyczy to wszystkich fanek i fanów radykalnej muzyki metalowej? Oczywiście – nie, wiele osób dokonuje dobrze znanej życiu umysłowemu rodzaju ludzkiego intelektualnej operacji, starając się oddzielić fascynację doznaniami muzycznymi / estetycznymi (których specyfika niejednokrotnie budzi dreszcz wśród osób postronnych) od przekazu symboliczno-słownego. Ale są też ludzie, nierzadko sami muzycy, reprezentantki i reprezentanci tzw. branży, którzy bluźniercze odrzucenie chrześcijańskiej wizji traktują integralnie: zarówno jako światopogląd, jak własny sposób na życie. Zarysowałem powyżej dwie skrajności: bez intelektualnej dyscypliny w ich analizie nie da się rzetelnie mówić o duchowym, egzystencjalnym, społecznym, popkulturowym fenomenie black metalu.

*

Książka Pattersona to erudycyjny historyczny wykład i rzetelna, szczegółowa analiza gatunku. Lekturę otwiera rozdział pod wymownym tytułem Korzenie zła: przyglądamy się dziejom „klasycznych” zespołów, które zainicjowały powstanie i rozwój black metalu. Są wśród nich Venom, Mercyful Fate, Bathory, Rotting Christ. Krótko omówiona jest również twórczość Kinga Diamonda, początkowo wokalisty Mercyful Fate, później słynnego dzięki solowej karierze, który sam siebie określa mianem przyjaciela Antona LaVeya, jednej z najważniejszych postaci XX-wiecznego okultyzmu, lidera Kościoła Szatana, którego „Watykanem” jest San Francisco. To znamienne: da się przecież opowiedzieć niejedną historię o Kalifornii, kulturze masowej, postnowoczesnej duchowości New Age i ezoteryzmie.

W książce nie mogło zabraknąć historii norweskiego zespołu Mayhem: „jego nazwa stała się synonimem nowatorskiej, przełomowej muzyki, silnej osobowości, satanizmu, palenia kościołów, samobójstwa, morderstwa, i co być może najistotniejsze, zjednoczenia się i odrodzenia blackmetalowego środowiska na początku lat 90.” (s. 127). Dodajmy, że muzycy po latach najchętniej podkreślają, iż radykalnie antychrześcijańskie zachowania traktowali w znacznej mierze jako bunt przeciw społecznym normom i hierarchiom. To również jest klucz do rozumienia tamtejszego nurtu black metalu: nie do końca jasna ludzka natura ma swoje sposoby, by zanegować spokój i porządek państwa dobrobytu socjalnego. Spoza granic racjonalnego świata zabezpieczeń społecznych i dobrze urządzonej infrastruktury publicznej wychyla się mroczna i nieokiełznana strona człowieczeństwa.

I jeszcze odrobina ironii Pattersona: „mieszanka muzyki i pozaszkolnych zajęć sprawiła, iż w rzeczonej dziedzinie Mayhem zyskał status autentycznej legendy”. Tak, gdy przyjrzymy się bliżej zdjęciom, w które obficie zaopatrzona jest lektura, zobaczymy, jak pozbawieni złowrogich malunków na ciele (corpsepaint) demoniczni mężczyźni przeistaczają się w nastolatków, którym ledwo sypnął się pierwszy wąs. Przy okazji: w grudniu 2016 r. Mayhem w ramach trasy zawitał z dwoma koncertami także do Polski, z rocznicowym repertuarem, czyli odgrywanym na żywo kultowym albumem De Mysteriis Dom Sathanas, nagranym w 1994 r. Dawno, dawno temu, gdy Metallica szukała dla siebie przychylności zdecydowanie bardziej mainstreamowych mediów i odbiorców, przymierzając się do grania słodko brzmiących ballad w rodzaju Nothing Else Matters, skandynawska młodzież nie tylko uczyła się mówić językami mroku i demonów, ale również poszerzała granicę muzycznych, czy…