Anne Carson, która jest znawczynią literatury klasycznej, wykorzystuje w Autobiografii czerwonego mityczną opowieść o Gerionie i Heraklesie opisaną przez Stezychora – greckiego poetę żyjącego na przełomie VII i VI w. p.n.e. Z jego Gerioneidy do czasów współczesnych przetrwały wyłącznie fragmenty, autorka wypełnia przerwy między nimi, dokonując montażu treści starożytnych i współczesnych. Historię o morderstwie przemienia w opowieść o młodzieńczym zakochaniu – bolesnym i pełnym upokorzenia, jednak w pewien sposób kształtującym tożsamość. Nie jest to tekst wyłącznie o miłości, jak sugerują recenzenci zainspirowani wydanym wcześniej w Polsce zbiorem esejów Kanadyjki Słodko-gorzki eros. Autobiografia czerwonego jest zdecydowanie czymś więcej niż poetyckim przełożeniem na język literatury tez z jej doktoratu dotyczącego natury pożądania i tęsknoty.
W mitologicznych przekazach Gerion występuje jako potwór posiadający czerwoną trzodę, Herakles zabija go i uprowadza jego stado w ramach jednej ze swoich 12 prac. U Carson potworność Geriona objawia się zewnętrznie w jego czerwonej skórze i skrzydłach, a wewnętrznie w nadwrażliwości i homoerotycznej inności bohatera. Upokarzany i samotny, całą swoją rozpaczliwą nadzieję koncentruje w pierwszej, nastoletniej miłości. Herakles jednak – bohater znacznie płytszy emocjonalnie i zadowolony z siebie – nie angażuje się w ich relację z taką powagą, czerpie fizyczną przyjemność, nie zakładając, że od trwałości tego związku ma zależeć jego życie. Tymczasem władza, którą ma nad Gerionem, kształtuje i pogłębia rozpacz oraz poczucie niższości u młodego chłopaka. Czerwień bohatera może zostać uznana za widzialny znak jego podatności na zranienie, ale również intensywności przeżywania świata. Gerion niewątpliwie jest inny, nie tylko w znaczeniu orientacji seksualnej, lecz przede wszystkim w bolesnej wrażliwości na wszelki rodzaj bodźców przychodzących ze świata. Tożsamość bohatera kształtuje się, a symboliczna podróż do wnętrza wulkanu zapewne może stać się początkiem zmiany, co symbolizuje scena konfrontacji z ogniem.
###banner###
Świeżość projektu Carson nie ma jednak swojego źródła w fabule, która jest znana i powtarzalna, choć dla przeżywającej ją jednostki za każdym razem przecież dotkliwa. Sednem jest tutaj to, co wydarza się na poziomie metaliterackim – w metodach łączenia słów, w obrazowaniu szczegółów, zadawaniu pytań i pozostawianiu ich bez odpowiedzi. Napięcie, którym emanuje tekst Carson, wykracza daleko poza prostą historię miłosną. Uderza intensywnością niemożliwego pragnienia, upłynnia tożsamość tekstu i bohaterów, rozpikselowuje spojrzenie. W dużym stopniu staje się traktatem o metodach patrzenia. Widzenie jest tutaj substancjalne, ma swoją gęstość i zmysłowość, a odległość jest kluczem do podgrzewania i schładzania (nie tylko) erotycznego napięcia. Metaforę wycinania z rzeczywistości, jakim jest kadrowanie, czas naświetlania, zbliżanie się i oddalanie od obiektu, stanowi tutaj fotografia analogowa, którą zajmuje się Gerion. Podobnie zresztą narrator posługuje się kadrami – przedstawia nasycony emocjonalnie obraz, zamiast nazywać uczucia. Jeśli, jak mówi Gerionowi Herakles: „Fotografia jest tylko wiązką światła uderzającą o płytkę”, to literatura stanowi wiązkę emocji uderzającą w słowa, pozwalającą im rozbijać utarte schematy i montować się w nieskończoną łączliwość. Według Carson Stezychor był tym, który uwolnił przymiotniki ze sztywnych ram porównań homeryckich, sama poetka natomiast uwalnia całe frazy – rozmontowując ich zwyczajność i piętrząc w nich sensy poprzez nieoczywiste montaże. Znaczenia warstwią się, Autobiografia czerwonego jest tekstem do lektury wielokrotnej, trzeba go interpretować dalej, nie ustając.
Anne Carson Autobiografia czerwonego tłum. Maciej Topolski, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 2022, s. 192
