Co więcej, w moim przekonaniu wolność wpisana jest w sam rdzeń żydowskiego świętowania, choć my, chrześcijanie, przyzwyczailiśmy się patrzeć na judaizm jako na religię Prawa pełnego zakazów i ograniczeń. Gdyby porównywać poszczególne święta żydowskie pod kątem intensywności, z jaką przejawia się w nich myśl o wolności, palma pierwszeństwa przypadłaby świętu Pesach, upamiętniającemu wyjście ludu Izraela „z ziemi egipskiej, z domu niewoli” (XIII w. p.n.e.). Według Biblii wydarzenie to poprzedziły zesłane na Egipt plagi – wyraz Bożego sądu nad tym krajem, zwłaszcza nad jego bóstwami i faraonem. Ostatnia plaga niosła ze sobą śmierć pierworodnych. Uwolnione od niej zostały jedynie dzieci Izraela, a znakiem odróżniającym ich od skazanych była krew zabitego tej nocy (i spożytego razem z niekwaszonym chlebem – macą) baranka. Nawiązujące do tamtych zdarzeń święto Pesach przywodzi na pamięć nie tylko zwolnienie od codziennego ucisku czy osiągnięcie wolności politycznej, ale i wybawienie od wszelkich uzależnień i – również duchowej – opresji, której symbolem bywa śmierć. Bo przecież zniewolenie może mieć także charakter wewnętrzny. Żydowscy mędrcy, komentując duchowe znaczenie tego święta, mówią zatem o „wyzwoleniu boskiej duszy z ograniczeń fizycznego środowiska”, o przejściu „z ciemności do jasności” i „z niewoli do zbawienia” (cyt. za Pawłem Śpiewakiem). Myśl tę – o wybawieniu od grzechu, a nawet od śmierci – podejmie chrześcijaństwo, na zawsze już wiążąc to święto ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa. I przy okazji minimalizując wagę samego Wyjścia, widząc w nim przede wszystkim zapowiedź Paschy Jezusa. O tamtym, mesjańskim wyzwoleniu teologia chrześcijańska mówi, że ono wprawdzie „już” się dokonało – i już teraz możemy duchowo uczestniczyć w jego owocach – jednak „jeszcze nie” jest widoczne gołym okiem, a jego pełnia nastąpi dopiero w czasie paruzji, powtórnego przyjścia Chrystusa. Wedle tradycji żydowskiej wyzwolenie, przeżywane (i wciąż aktualizowane, tak jakby dokonywało się „tu i teraz”) w czasie każdego święta Pesach, ma poczwórny…