Bariery w naszych głowach

Tomek Kaczor, Dorota Borodaj

grudzień 2022

„Ludzie nie wiedzą, jak rozmawiać z osobą z niepełnosprawnością. A my nie tworzymy osobnego społeczeństwa. Chcemy nawiązywać relacje, uprawiać seks, dbać o zdrowie w dostosowanych do naszych potrzeb gabinetach” – mówi Julia Zakrocka.

Tekst: Dorota Borodaj

Zdjęcia: Tomek Kaczor

Jak i gdzie poznać nowych ludzi? Jak zacząć rozmowę, jak umówić się na randkę? Co z pierwszym razem? Żadne z tych pytań nie jest obce nastolatkom. Jednak jeśli w pakiecie z burzą hormonów i trądzikiem młoda osoba ma również niepełnosprawność, do tej listy mogą dojść jeszcze: jak zorganizować sobie pomoc w dotarciu na randkę? Czy mogę uprawiać seks? Gdzie znajdę gabinet ginekologiczny lub urologiczny dostosowany do moich potrzeb?

– Pracuję z nastolatkami, które wchodzą w dorosłość z całą masą pytań i wątpliwości, które sama miałam nie tak dawno – mówi Julia Zakrocka, rocznik 2000, graficzka i aktywistka. Julia choruje na artrogrypozę, porusza się na wózku, mieszka i kończy studia we Wrocławiu. – W szkołach ten temat nie istnieje. Kwestie, które omawialiśmy np. na wychowaniu do życia w rodzinie, nie miały przełożenia na moje doświadczenie. Czytałam i dokształcałam się sama – dodaje.

Tak trafiła na Projekt Sekson realizowany przez Fundację Avalon. Dziś jest jedną z jego ekspertek, odpowiada również za oprawę graficzną projektu. – Osoby z niepełnosprawnościami często skazane są na izolację, dlatego omija je to, co ich rówieśnicy w naturalny sposób „ćwiczą” w szkole czy poza nią, choćby nawiązywanie pierwszego kontaktu – podkreśla Julia. – Ludzie nie wiedzą, jak rozmawiać z osobą z niepełnosprawnością. A my nie tworzymy osobnego społeczeństwa. Chcemy nawiązywać relacje, uprawiać seks, dbać o zdrowie w dostosowanych do naszych potrzeb gabinetach. Wystarczy, że mamy do pokonywania bariery architektoniczne. Bariery w naszych głowach mogą zniknąć znacznie łatwiej.

Zmiana wielkości liter, ustawienie kontrastu czy wielkości przycisku dotykowego na ekranie – to wszystko ma znaczenie, jeśli jest się osobą z niepełnosprawnością wzroku czy ruchową. – W Polsce nie ma obowiązku dostosowywania stron www do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, dotyczy to tylko państwowych instytucji oraz organizacji pozarządowych – mówi Julia. Kończy właśnie studia graficzne na wrocławskiej SWPS. – Przygotowuję projekty graficzne dla prywatnych klientów. Przekonuję ich, że dostosowanie projektu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami nie wpłynie negatywnie na efekt końcowy. Tłumaczę: to też są wasi klienci!

Sama miałam ograniczony kontakt z innymi osobami z niepełnosprawnościami – podkreśla Julia. – My też miewamy uprzedzenia. To się zmieniło, odkąd działam w Projekcie Sekson. Czerpię z naszego środowiska pełnymi garściami.

Na stronie Projektu Sekson znajduje się Mapa Dostępności – spis gabinetów specjalistycznych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Na zdjęciu: gabinet ginekologiczny w Centrum Diagnostyczno-Terapeutycznym Chorób Rzadkich we Wrocławiu – jedno z miejsc z Mapy Dostępności.

Społeczeństwo widzi osobę z niepełnosprawnością na dwa sposoby – mówi Julia. – Z jednej strony jako kogoś, komu trzeba współczuć. Z drugiej się nas uskrzydla: „Ma tak ciężko, a mimo to sobie radzi”. Ludzie przywykli do stereotypów. Na pierwszy plan wychodzi niepełnosprawność a nie to, co dany człowiek potrafi, kim jest, co myśli na dany temat – dodaje.

fot. Tomasz Kaczor — Julka i Mateusz poznali się przez Internet. – Na zdjęciach było widać, że jestem na wózku, ale on tego nie zauważył. Był zaskoczony, kiedy się zorientował – śmieje się Julia. Takich par są w Polsce tysiące. Dzięki działaniom edukacyjnym Projektu Sekson mogą czerpać z doświadczeń innych, dzielić się wiedzą i walczyć z tabu, jakim jest seksualność osób z niepełnosprawnościami.

Sekson to projekt rozwijany przez Fundację Avalon, poświęcony seksualności i rodzicielstwu osób z niepełnosprawnością ruchową. Sekson realizuje kampanie społeczne i akcje informacyjne, edukuje także pracowników ochrony zdrowia i terapeutów. To również platforma gromadząca konkretną wiedzę: od antykoncepcji, przez zabawki erotyczne, odpowiednio dostosowane placówki medyczne po tematy dotyczące inkluzywności i równego traktowania. Na zdjęciu: prace nad jedną z nadchodzących kampanii Fundacji Avalon, w ramach której realizowany jest Projekt Sekson.

Generacja Z to pokolenie, które czuje uzasadniony niepokój w związku z przyszłością, ale jednocześnie wierzy, że może zmienić świat na lepszy. I tak się dzieje – Zetki działają na rzecz klimatu, praw zwierząt, równości, pomocy uchodźcom. W 2022 r. kampania „Organizacje społeczne. To działa” w ramach projektu #ZtoDziała przedstawia takie właśnie inicjatywy, zachęcając innych młodych do aktywizmu w swoich społecznościach. Projekt realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię z Funduszy EOG.

Artykuł pojawił się w numerze: Dobre życie w chaotycznym świecie