Zamknięci w ideologiach

Edytorial

Pokora wobec rzeczywistości W ostatnich miesiącach pożegnaliśmy kilka osób z pierwszego i drugiego pokolenia twórców środowiska Znak.

Temat miesiąca

Czy na miejscu jest nasz reporter? Wszyscy marzymy o mediach rzetelnych, dostarczających pogłębionej informacji, inspirującej publicystyki i rozrywki na najwyższym poziomie. Co stoi na przeszkodzie, by rzeczywiście tak wyglądały?
Brak rozmowy, czyli przemoc Największą bolączką współczesnego życia publicznego jest nie tyle obecność różnych bloków ideologicznych, ile brak rzeczywistej dyskusji między nimi; nie sam fakt ich istnienia, lecz problem ich zamknięcia jako groźny dla polityki, a może nawet dla demokratycznego ustroju politycznego. Ideologiczne wojny nie wybuchają bowiem podczas dyskusji, rodzą się z powodu jej braku.
W oczekiwaniu na najgorsze Doszliśmy do punktu, w którym wszyscy mają poczucie kryzysu, a nikt nie dysponuje zdecydowaną ideologią, w którą mógłby uwierzyć i posłużyć się nią jako skuteczną bronią do osiągnięcia własnych celów. W dawnych czasach w sytuacji takiego kryzysu, jaki jest dziś w Europie, już dawno wybuchłaby wojna albo rewolucja.
„Wojna” to mocne słowo Mówienie w Polsce o wojnach kulturowych jest głęboko przesadzone. Owszem, dochodzi do konfliktów o charakterze światopoglądowym, ale podziały polityczne przechodzą zupełnie gdzie indziej. Co prawda jesteśmy świadkami ogromnej ewolucji w stosunkach międzyludzkich, w tym zmiany modelu rodziny, ale wciąż najistotniejsze problemy polityczne dotyczą ekonomii i demografii.
Szanse innej polityki Niska jakość polityki, niski poziom wypowiedzi samych polityków, wreszcie głębokość i intensywność podziałów politycznych sprawiają, że polityka jako narzędzie służące do rozwiązywania zbiorowych problemów staje się coraz bardziej dysfunkcjonalna. Samo słowo „polityka”, choć odmieniane przez wszystkie przypadki, należy już od dawna do najbardziej znienawidzonych określeń używanych w polskiej debacie publicznej.

Debaty

Czytając Bergoglio „Po papieżu intelektualiście i teologu mamy papieża duszpasterza i kaznodzieję” – takie mocno upraszczające i nieadekwatne zdanie, w którym wyraźnie obecny jest element przeciwstawienia obydwu papieży, słyszy się od początku pontyfikatu Franciszka. Przyglądając się książkom Bergoglio, warto dostrzec kształtujące go tradycje duchowe i intelektualne, aby móc bardziej świadomie śledzić jego działania i wypowiedzi.
Oczami nierozumiejącego Niewiadomych w książce Littella jest tyle, że można zastanowić się, czy jego reporterska podróż do Syrii miała sens. Wbrew pozorom odpowiedź musi być twierdząca. Pośród całej niepewności cierpienie ludzi pozostaje niepodważalnie prawdziwe.

Idee

Kryzys i kruchość Jakie jest miejsce kryzysu w życiu chrześcijanina? Czy marzenie o spokojnej przystani nie jest przypadkiem naiwną utopią?
Wyznania człowieka cielesnego Przypuszczam, że nie cieszyłbym się sympatią Kierkegaarda. My, ludzie estetyczni, w jego oczach byliśmy jako te snuje, co szukają przyjemności i umykają ospale przed cierpieniem.
Kierkegaard&Kierkegaard – wytwórnia rozpaczy Być i nie być sobą – w każdej chwili, i nie móc się ujednoznacznić, zyskać własnej tożsamości raz i na zawsze – to rozpaczać. A to dzieje się zawsze, kiedy dzieje się człowiek. Produkować pośredniość, podwójność – to rozpaczać. Mówić – to rozpaczać. Słuchać – to rozpaczać. Jeść – to rozpaczać. Decydować – to rozpaczać. Nie rozpaczać – to rozpaczać. Wierzyć – czy to też rozpaczać? – Nie, mówi Kierkegaard, ale za zbawienie płaci się tym, co ludzkie.
Myślenie już tu nie mieszka Nie można wyprostować rosochatego drzewa człowieczeństwa, nie da się też naprawić uniwersytetu w jego obecnym kształcie. Trzeba pomóc mu odejść.

Ludzie – książki – zdarzenia

Po co nam szklane domy? Kiedyś z niechęcią patrzyłem na Pałac Kultury i Nauki, widząc w nim przejaw władztwa sowieckiego, a teraz gdy patrzę na wyrastające obok atektoniczne, pogięte struktury, gotów jestem dostrzec w nim pewien rys szlachetności.
Księga Miasta Ta myśl o. Pierre-Marie Delfieux zaskakuje: miasto jako miejsce biblijne, miejsce spotkania z Bogiem. Zatem nie pustynia, ulubiony bezkres pustelników i demonów, i nie klasztor położony na odludziu, próbujący w ten sposób urzeczywistnić utracony raj.
Szczelina w chodniku W krajach hiszpańskojęzycznych Jesús to popularne imię. Wprawdzie Coetzee umieszcza bohaterów swojej nowej powieści w krainie, w której językiem obowiązującym jest hiszpański, jednak nie odwołuje się do Pisma w tak bezpośredni sposób.
Nowa perspektywa Wyostrzyć wzrok można czytać na wiele sposobów: tradycyjnie, zgodnie z następowaniem po sobie kolejnych, przemyślanych części, jak również hasłowo, dzięki drobiazgowo przygotowanemu indeksowi tematów oraz osób i dzieł.
Piękno i groza świata Wybór rozproszonych pism Jerzego Nowosielskiego to lektura obowiązkowa dla każdego miłośnika twórczości malarza. W Zagubionej bazylice znajdziemy m.in. wydobyte z archiwum nieznane programowe teksty.
Marek przy telefonie Skąd ten nie dość poważny tytuł żałobnego wspomnienia o Przyjacielu?
Obecność Obecność pewnych osób towarzyszy nam od dzieciństwa, będąc swego rodzaju oczywistością, niezmiennym elementem pola naszego życia, odkąd zaczęliśmy je uprawiać. Dopiero odejście takiej osoby skłania do pytań: kim byłeś? Kim byłeś dla mnie? Czy twoja twarz pokazywana światu była twoim prawdziwym obliczem?
Myślenie śmiertelne Poniżej maleńki wybór tekstów Marka Skwarnickiego – o śmierci i przemijaniu.
Duch odnowy Kościelna wiosna doskonale wpisuje się w dyskusje towarzyszące wydarzeniom ostatnich miesięcy – abdykacji Benedykta XVI i wyborowi nowego papieża. Kiedy książka powstawała, nikt z nas nie spodziewał się, że już niebawem Kościół będzie mieć nowego biskupa Rzymu, jednak czytana z perspektywy tych wydarzeń pozwala zrozumieć je w głębszy sposób.
Polak. Katolik. Żyd W 1966 r. Romuald Waszkinel otrzymuje święcenia kapłańskie. 20 lat wcześniej Batia Wekslerowa zanosi go zawiniętego w pieluchę do Elżbiety Waszkinel, prosząc: „Pani jest chrześcijanką (…). Niech więc pani ratuje to żydowskie niemowlę w imię tego Żyda, w którego Pani wierzy”. 35 lat później ks. Waszkinel dowiaduje się o swoim pochodzeniu. Coś w nim wtedy pęka. Całe jego dalsze życie będzie próbą przezwyciężenia tego pęknięcia, konstruowania na nowo swojej pamięci i tożsamości.

Stałe rubryki

Coraz bliżej albo coraz mniej Czy świat jest dla wierzącego przeciwnikiem, z którym trzeba się zmagać i nie pozwolić mu nad sobą zapanować? A może polem posłannictwa, z którego żaden skrawek nie jest wykluczony ani naznaczony piętnem potępienia?
Hołd po 60 latach Kto jeszcze pamięta o „Tygodniku Warszawskim”, który był poniekąd młodszym bratem ukazującego się do dzisiaj „Tygodnika Powszechnego”?
Dramat Szimeia (2 Sml 16; 19; 1 Krl 2) W świetle prac Roberta Altera mamy tu do czynienia z wypełnieniem się dramatu ukazanego poprzez dialogiczne napięcie narracji starotestamentowej. Dodajmy od razu: dramatu w kilku aktach, niezamykających się bynajmniej w 16 rozdziale 2 Księgi Samuela. Oto Dawid, który zgrzeszył i w cierpieniu błaga Stwórcę o przebaczenie, kiedy rozpoznał własne przewinienie, wysłuchawszy przypowieści Natana (2 Sml 12).