21 stycznia 2001, Rzym. Podczas niedzielnej modlitwy ,,Anioł Pański” Papież ogłasza nazwiska nowo mianowanych purpuratów. Już po raz kolejny z rzędu godność ta omija Karla Lehmanna, od czternastu bez mała lat przewodniczącego Konferencji Episkopatu Niemiec. Nawet jeśli nowych kardynałów jest tym razem aż 37. Konsekwentnie pomijanie biskupa Moguncji nie tylko w Niemczech uchodzi za afront. Ale czyż od dwudziestu lat nie skupiają się na nim wszystkie spory niemieckiego Kościoła z Rzymem? Dlatego, kiedy tydzień później nazwisko Lehmanna niespodziewanie figuruje wśród siedmiu nominatów, ogłoszonych w ,,drugim rzucie”, sam zainteresowany wiadomość tę przyjmuje z niedowierzaniem. Jej oficjalne potwierdzenie wprawia natomiast na wpół zdechrystianizowane Niemcy w stan euforii. Uznanie i sympatia, jakimi cieszy się Karl Lehmann także wśród zlaicyzowanych rzesz Niemców, są bowiem nieporównywalne z tymi, które otaczają na przykład jego długoletniego adwersarza, kardynała Josepha Ratzingera. Nad Renem natychmiast pojawiają się pogłoski, że to wpływowi rodacy polskiego papieża skutecznie wstawili się za upokarzanym przez lata długoletnim przewodniczącym jednego z najbardziej znaczących Episkopatów świata. Przede wszystkim Alfons Nossol, niemieckojęzyczny arcybiskup Opola, cieszący się zaufaniem Papieża. Inni wymieniają profesora Władysława Bartoszewskiego. Jeszcze inni wskazują na Włochów – inteweniować miał ponoć watykański sekretarz stanu, kardynał Angelo Sodano. Plac biskupi w Moguncji. Wąskie uliczki, dwupiętrowe kamienice z czerwonego i żółtego piaskowca. Od strony średniowiecznej katedry dochodzi dźwięk bicia w dzwony. Tu żyje i pracuje kardynał Karl Lehmann. Stąd 71-letni hierarcha przez 21 lat zarządzał niemieckim Kościołem. Ongiś czarna czupryna zupełnie już posiwiała. Pojawił się ,,pontyfikalny” brzuszek – cena pracy za biurkiem. Dlatego kiedy dziś wstaje z krzesła, pochyla się najpierw do przodu, chwytając się oburącz za kolana. I dopiero wtedy idzie. Nie, nie idzie, kuśtyka. Kolano musi iść pod nóż. Wiecznie przekładana operacja stała się nieodzowna. Pracoholik w winnicy Pana. Chociaż… Od dawna krążą anegdotki, jak to można było stawiać zakłady o to, że jeśli Lehmann wyjedzie z Moguncji do bezbożnego Berlina (5 proc. wierzących), żeby w stolicy oficjalnie zaprezentować stanowisko Kościoła w Niemczech wobec kwestii politycznych, socjalnych czy etycznych, to z całą pewnością przynajmniej na chwilę utnie sobie drzemkę podczas konferencji prasowej. Jak w zwolnionym tempie opadną mu powieki, a to, co na pierwszy rzut oka będzie wyglądało jak chwila kontemplacji, w istocie będzie krótkim ,,ucięciem komara”. Chętnie mu się to jednak wybacza. Wszak wszyscy w Niemczech wiedzą, że kilkuminutowe drzemki okupione są bardzo długim codziennym czasem pracy – do drugiej, trzeciej, czwartej w nocy. Stąd sensacyjna wiadomość podana przez samego zainteresowanego w styczniu tego roku, że po 21 latach ze względów zdrowotnych rezygnuje z funkcji przewodniczącego Episkopatu Niemiec została przyjęta z ogromnym żalem, lecz bez niedowierzania. Zakłócenia rytmu pracy serca zawiodły go w końcu grudnia na szpitalne łóżko. „Dostrzegłem tu jednoznaczną cezurę dla swojej aktywności” – oświadczył Karl Lehmann w pisemnej rezygnacji przedłożonej wszystkim członkom Episkopatu. „Choroba zagrażająca życiu nie pozwala mi więcej na bezkompromisowe szafowanie własnymi siłami. Istotne jej symptomy pojawiały się już wcześniej. Ale te szerokim łukiem omijałem z daleka”. Oto cały Lehmann: albo się angażuje na sto procent, albo wcale. Ale tak radykalnie i bezkompromisowo obchodzi się jedynie z samym sobą. Jako kardynał i przewodniczący Episkopatu Niemiec odchodzi w glorii „budowniczego mostów”. Jako człowiek kompromisu i dialogu. Karl Lehmann przyszedł na świat w roku 1936 w surowym pruskim Hohenzollern, niewielkiej krainie, wciśniętej między dwie dawne potęgi: Królestwo Wirtembergii i Wielkie Księstwo Badenii. Wyznaniowo Hohenzollern pozostaje na wskroś katolickie z terytorialną przynależnością do biskupstwa Rottenburg-Stuttgart w metropolii fryburskiej. Ojciec, Karl-senior, to mało zamożny wiejski nauczyciel, matka – gospodyni domowa. Pomimo pewnej surowości religijnej, choć wolnej od bigoterii, matka pozostawia synowi w wyborze drogi życiowej wolną rękę: „Jeśli chcesz zmierzyć się z wyzwaniem kapłańskim, próbuj! Jeśli nie dasz rady, zawsze jesteś w domu mile widziany”. Pobyt we fryburskim seminarium nakłada pierwsze ograniczenia. Przykładowo: regulamin seminaryjny nie przewiduje opuszczania murów konwentu w godzinach wieczornych. A młody seminarzysta jako jedyny z kleryków chce koniecznie uczęszczać na wieczorne wykłady Martina Heideggera na miejscowym uniwersytecie. Stawiając wszystko na jedną kartę, ambitny kleryk zwraca się do rektora: „Jeśli nie będę mógł słuchać Heideggera, to wątpię, bym pozostał w seminarium”. I uzyskuje zgodę na wieczorne wyjścia. We Fryburgu nie tylko Heidegger zapładnia umysł młodego studenta. U podnóża Schwarzwaldu spotyka się po raz pierwszy z teologiczną legendą – Karlem Rahnerem. I ulega fascynacji. „Ten wielki uczony podchodził do okna, chwytał fałdę kotary do ręki, obracał nią jak dziecko na wszystkie możliwe sposoby i referował nam przy tym niesamowite prawdy wiary” – przypomni sobie po latach. Na zdolnym seminarzyście szybko się we Fryburgu poznają. Po trzech semestrach otrzymuje propozycję kontynuowania studiów na osławionym Germanicum w Rzymie, niemieckiej kuźni teologicznej, a zarazem trampoliny dla kariery kościelnej. Kiedy przed wyjazdem przybywa z całym, choć skromnym seminaryjnym dobytkiem do rodzinnego domu, matka wita go pytaniem: – Wyrzucili Cię jednak? – Tak mamo, do Rzymu. Elitarne Germanicum stanowi mieszankę ostrej dyscypliny i szkoły respektu. Podczas wzajemnych odwiedzin alumnów drzwi od pokojów zawsze muszą pozostać otwarte. Mniej w obawie przed kontaktami homoseksualnymi, bardziej w poczuciu szacunku dla pracy drugiego. „Każdy powinien wiedzieć, że w sąsiednim pokoju jest tylko gościem”, tłumaczy po latach kardynał. Studia filozoficzne wieńczy w Rzymie doktoratem z Heideggera, teologiczne – doktoratem z wczesnej chrystologii. I przyjmuje święcenia. Wszystkie trzy wydarzenia przypadają na czas soboru. Duch soboru i teologia Rahnera wyciskają na młodym rzymianinie swe piętno. Swojemu mistrzowi Lehmann pozostanie wierny do końca. Także wtedy, gdy pionier nowoczesnej teologii w sędziwym już wieku wytoczy ciężkie działa przeciwko konserwatyzmowi w Kościele. O świetnie wykształconego i błyskotliwego teologa zabiegają teraz nie tylko niemieckie uniwersytety. W kolejce czeka również University of Southern California. Karl Lehmann przyjmuje jednak katedrę na uniwersytecie w Moguncji, a po trzech latach we Fryburgu. Piętnaście lat profesury! Mówi dziś o nich jako o najszczęśliwszym okresie w życiu. Ani wcześniej, ani później nie rozkoszował się tak bardzo „królewską wolnością”. Nawet jeśli rzucił się w wir pracy naukowej. Lehmann mieszka w małej wiosce pod Fryburgiem Bryzgowijskim – to taka niemiecka Toskania, kraina skąpana słońcem i otoczona bajkowymi winnicami. Jak może, wspiera miejscowego proboszcza. Raz poprowadzi wiejską procesję Bożego Ciała, innym razem wyskoczy dlań po mleko czy jabłka. W tym czasie nawiązuje arystotelesowską przyjaźń z monachijskim kardynałem Juliusem Döpfnerem, ówczesnym przewodniczącym Episkopatu Niemiec. W pewną lipcową sobotę 1976 roku Lehmann wsiada do auta i przyjeżdża do Monachium. W Bawarii panuje pełnia lata i obaj przyjaciele kierują swoje kroki do Ogrodu Angielskiego, wysmakowanej zielonej oazy. Döpfner zaczął właśnie swój urlop. W atmosferze pełnej odprężenia Lehmann zadaje przyjacielowi pytanie, które od lat ciśnie się mu na usta: „Czy papieżowi można powiedzieć nie?”. ,,Ciężko, bardzo ciężko. Nie są do tego przyzwyczajeni” – odpowiada Döpfner. To prawda, której Lehmann wkrótce doświadczy na własnej skórze. Szokujący dlań będzie na razie inny cios. Nazajutrz po tym spacerze w najbardziej idyllicznym zakątku Monachium kardynał Julius Döpfner umiera na progu pałacu arcybiskupów monachijskich rażony atakiem serca. Nie…