Subskrybuj

Polemika z polemiką

Zamieszczona w 713. numerze „Znaku” polemika prof. Marcina Króla czyni mi zaszczyt, zarówno ze względu na osobę autora, jak i na ocenę mej recenzji. Bliski mi jest też koncyliacyjny ton tej wypowiedzi, choć mnie samemu przyjąć taki ton jest trudno, bo stanowisko prof. Króla jest przykładem tej akurat postawy, którą swego czasu kwestionowałem w książce Wielkość i upadek „Tygodnika Powszechnego”.

Marcin Król twierdzi, że Jerzy Turowicz musiał w PRL ukrywać właściwe poglądy i dopiero w wolnej Polsce mógł je ujawnić. To prawda: w PRL nikt nie miał złudzeń, że ludzie „Tygodnika” piszą wszystko, co myślą. Jednak nikt też nie miał złudzeń odwrotnych: że postawa opozycyjna „Tygodnika” ma oblicze fundamentalne. Pismo to prezentowało przecież polityczny realizm i przedstawiało żelazne uwarunkowania geopolityki, w takim zaś myśleniu obóz rządzący Polską (nie chcę używać nieadekwatnego określenia „komuniści”) nie reprezentował samego zła, nie uważano go – jak czyni to dziś Marcin Król – za „komunę” i „komuchów”. Cokolwiek bowiem się powie o antypaństwowej i antynarodowej postawie komunistów, zwłaszcza w okresie międzywojennym, cokolwiek się powie o ich powojennej bezwolności wobec Stalina, o śmiertelnym niebezpieczeństwie, jakim była dla narodu podejmowana przez nich „pierekowka” dusz – nie sposób zapominać, że w sytuacji, w której Lwów i Wilno były i tak dla Polski stracone, tylko oni mogli przejąć z rąk zwycięskiej Armii Czerwonej Wrocław i Szczecin, zbudować państwo z szerokim dostępem do morza, to państwo, o którym przedwojenny wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski pisał, że jest ono „zdrowsze” niż przedwojenne.

Stanisław Stomma, antykomunista do szpiku kości, wielokrotnie podkreślał, że Stalin mógł tak zbudowaną Polskę oddać tylko w ręce ludzi, „którym ufał”, że gdyby do władzy doszedł czy to gen. Anders czy Stanisław Mikołajczyk, Polacy by ziem poniemieckich nie dostali. Polska bez komunistów stałaby się więc – i to w najlepszym razie – nowym „Księstwem Warszawskim”. W najlepszym razie – bo alternatywą było wcielenie Polski do ZSRR (agitowała za tym np. Zofia Dzierżyńska) albo bezterminowa sowiecka okupacja wojskowa (pisała o tym Krystyna Kersten). Otóż takiej refleksji daremnie było w latach 90. szukać u Turowicza. Dziś, mimo upływu tak już długiego czasu, daremnie jest szukać jej u Króla. Paradoks polega też na tym, że apogeum wrogości dotknęło „komunistów” akurat wtedy, gdy oddali władzę. Czyli gdy odwołali swój dogmat, że władzy raz zdobytej nie oddadzą nigdy. I znów: jakkolwiek byliby w tym oddaniu władzy interesowni i cyniczni, przecież się na to zdecydowali. Zrobili krok w skali światowego komunizmu bezprecedensowy – i to nie będąc jeszcze świadomymi ani bliskiego zburzenia muru berlińskiego, ani czechosłowackiej aksamitnej rewolucji, ani losu Nicolae Ceauşescu. Demontaż komunizmu w Europie Środkowej zaczął się od Polski. Mało która z polskich decyzji zaważyła tak…

Zyskaj nielimitowany dostęp do wszystkich artykułów, e-wydań i archiwum

  • Pełny dostęp do wszystkich artykułów
  • Każdy nowy numer od razu w e-wydaniu
  • Archiwum numerów zawsze pod ręką

Artykuł pojawił się w numerze: Wolność od/do religii