Mimo że niektórzy badacze uważają, iż Zagłada stawia nas w obliczu ograniczoności pojęć i języka, czyli limitu przedstawiania, to jednak zasadnicza nieadekwatność dyskursu nie może podawać w wątpliwość samego doświadczenia Holokaustu, które zgodnie z twierdzeniem Jeana F. Lyotarda pozostaje znakiem historycznym (signum historicum) istniejącym na prekonceptualnym i prelingwistycznym poziomie, znakiem nieredukowalnym, choć niewyrażalnym w akceptowanych idiomach potocznego dyskursu. Rodzi się tu pytanie, w jaki sposób włączyć te naznaczone traumą wydarzenia do stałego repertuaru naszych opowieści o przeszłości, pytanie tym bardziej naglące, że Zagłada jest obowiązkowym elementem nauczania w szkołach gimnazjalnych (od 1999 roku) i ponadgimnazjalnych (od 2001 roku).

Opracowany przez zespół pod kierunkiem Aliny Skibińskiej i Roberta Szuchty Wybór źródeł do nauczania o Zagładzie Żydów stanowi pomoc dydaktyczną zarówno dla nauczycieli stojących przed trudnym zadaniem przekazania uczniom wiedzy o tamtych wydarzeniach, jak i dla samej młodzieży, która ma przed sobą zadanie jeszcze trudniejsze: zrozumienia i wkomponowania tych informacji w swoje dotychczasowe wyobrażenia o przeszłości.

Teksty źródłowe są ułożone chronologicznie i rzeczowo (zgodnie z przyjętym przez The Task Force for International Cooperation on Holocaust Education, Remembrance and Research porządkiem prezentowania problematyki Zagłady). Część pierwsza poświęcona jest III Rzeszy, jej powstaniu, kształtowaniu się nazistowskiej ideologii i pierwszym prześladowaniom niemieckich Żydów. Kolejny rozdział składa się z relacji dotyczących stosunków polsko-żydowskich w przedwojennej Polsce. Przybliżające atmosferę tamtego okresu teksty uważam za niezwykle istotne dla edukacji szkolnej, nie wystarczy bowiem wiedzieć o (zarówno haniebnych, jak i bohaterskich) zachowaniach Polaków wobec Żydów w czasie okupacji, niezbędne jest także poznanie warunków kształtowania się tych postaw, całego ich kontekstu, który obejmuje okres szerszy niż sama wojna. Kolejne źródła dotyczą lat 1939–1941, czyli represji, pracy przymusowej, pierwszych przesiedleń, tworzenia gett oraz panujących w nich warunków. Najobszerniej, co zrozumiałe, prezentowana jest sama Zagłada, to jest okres od czerwca 1941 do końca roku 1943 (chociaż znajdują się tam również teksty późniejsze, na przykład zeznania szefa krematorium w obozie na Majdanku Ericha Muhsfelda pochodzące z roku 1947 – dotyczą one jednak bezpośrednio operacji Erntefest). Relacje najbardziej drastyczne są specjalnie oznakowane: o ich wykorzystaniu ma decydować sam nauczyciel. Nie brak w tym miejscu źródeł związanych z pogromami z 1941 roku na terenach wschodniej Polski (choć, jak warto zaznaczyć, postawom Polaków wobec eksterminacji Żydów poświęcony jest w dalszej części zbioru osobny rozdział), uzupełnionych jednak rozkazem Reinharda Heydricha do dowódców Einsatzgruppeno wciąganiu ludności polskiej do akcji antyżydowskich. Kolejne partie tekstów dotyczą lat 1943–1945 oraz czasów bezpośrednio po Zagładzie. Autorzy zaznaczają, że przy wyborze źródeł kierowali się przede wszystkim ich wartością dydaktyczną, jednak brali pod uwagę również inne kryteria. Jednym z najistotniejszych są okoliczności powstania tekstów, a w szczególności ich autorstwo i czas pisania. W tomie znajdują się relacje ofiar, świadków i sprawców Zagłady, większość pisana „tu i teraz”, czyli w trakcie trwania wydarzeń. W historiografii Holokaustu opowieści naocznych świadków mają zwykle szczególny status, gdyż uważa się, że są w pewnym sensie empirycznie połączone z samymi wydarzeniami. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z opinią większości badaczy Zagłady, dla których podobne relacje mają autorytet świadectwa i w sposób szczególny przybliżają sposób myślenia, systemy wartości oraz pojmowanie świata głównych aktorów danego okresu dziejów. Świadectwa z Zagłady są również wynikiem imperatywu odczuwanego przez wiele ofiar i zawartego w słowach-testamencie wybitnego żydowskiego historyka Szymona Dubnowa (zamordowanego przez nazistów w getcie ryskim): „Żydzi, piszcie i zapisujcie”. Była to silna potrzeba pozostawienia po sobie śladu, wypełnienia misji ujawnienia faktów dla przyszłych pokoleń. Obecność tych właśnie źródeł w zbiorze służącym do edukacji młodzieży pozwala osiągnąć cele, dla których powstawały. Szczególnie istotna wydaje mi się tutaj decyzja autorów o zamieszczeniu fragmentów pamiętników pisanych przez dzieci. „Dziecko więcej widzi, więcej czuje i niejednokrotnie więcej rozumie niż dorosły – pisze w jednej ze swoich prac Jacek Leociak. – W dziecięcej narracji zdziwienie wobec niepojętej grozy świata łączy się z prostotą i naturalnością wysłowienia. Język dziecka zdaje się najbardziej przylegać do rzeczywistości, najmniej ją zasłaniać”. W zbiorze źródeł przeznaczonym dla uczniów ma to dodatkowe znaczenie ze względu na możliwość współczucia z ofiarami. Dwie ostatnie części tomu to teksty zebrane pod hasłem „Wyzwania współczesności” oraz „Świadectwa literackie”. Na te ostatnie składają się fragmenty prozy i poezji odnoszące się do Zagłady, które z powodzeniem można określić jako klasyczne. „Wyzwania” wydają mi się z paru powodów…