… wszystko zaczęło się od wody
Już od pierwszych świadomych kroków, jak podkreśla w swej autobiografii noblistka, doświadczała zrównoważonego rozwoju. Urodzona w 1933 roku w Los Angeles Elinor Ostrom dorastała w czasach wielkiego kryzysu w mieście, w którym nawet woda stała się cennym towarem. Jej rodzinny dom posadowiony był na dużej działce, na której rodzice uprawiali przydomowy ogródek warzywny i kilka drzew owocowych. Młoda Elinor uczyła się, jak dbać o owoce posiadanej ziemi, konserwować gruszki i brzoskwinie w skwarze letniego słońca, a w obliczu drugiej wojny światowej robiła wełniane szaliki dla amerykańskich żołnierzy. Te wczesne lekcje dorosłości odkrywają istotny fakt z jej życia: człowiek, gdy doświadcza ograniczonego dostępu do zasobów, uczy się współpracy i działania ku wspólnemu dobru.
Ze względu na pochodzenie i rodzinne tradycje Elinor Ostrom nie miała łatwego wejścia w dorosłe życie. Pomimo że mieszkała w Los Angeles, jej rodzina nie należała do zamożnych. Uczęszczała do Beverly Hills High School, która w gronie swoich uczniów miała wiele młodzieży z bogatych rodzin. W tym czasie, zachęcona zarówno przez nauczycieli, jak i przez matkę, zaczęła uczestniczyć w szkolnym klubie dyskusyjnym. Pisze o tym: „nauka debatowania była ważnym elementem kształtującym mój wczesny sposób myślenia. Uczono nas, że zawsze są co najmniej dwie strony debaty publicznej, zatem uczyć się należy dobrego argumentowania jednego i drugiego stanowiska, również także krytyki ich obu”.
Wśród jej rówieśników ze szkoły średniej panowało powszechne przeświadczenie, że kolejnym krokiem w życiu jest college. Elinor nie mogła liczyć na finansowe wsparcie swojej rodziny w tym zakresie. Ukształtowana przez doświadczenia doby wielkiego kryzysu nie poddała się jednak tak łatwo. Rozpoczęła studia na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles i równolegle dorabiała na czesne dorywczymi zajęciami. Dzięki takiej postawie zdołała ukończyć uczelnię o własnych siłach bez centa długu.
Początkowo musiała odnaleźć się w społeczeństwie, w którym za najbardziej stosowne zajęcie dla kobiet uważano prowadzenie domu z gromadką dzieci, ewentualnie pracę na niezbyt wymagającym, pomocniczym stanowisku. Po ukończeniu studiów w 1954 roku przeprowadziła się do Bostonu, gdzie przez trzy lata pracowała jako asystentka kadry zarządzającej jednej z kancelarii prawniczych, jednak śpiąca w jej wnętrzu ambicja pchała ją do podjęcia kroków ku zmianom. Wróciła na zachodnie wybrzeże i rozpoczęła pracę w dziale kadr Uniwersytetu Kalifornijskiego. Wówczas również rozpoczęła kolejny stopień swoich studiów. Aby kontynuować naukę, porzuciła pełnoetatową pracę w administracji. Takie postępowanie w czasach, gdy niewiele kobiet decydowało się na naukę na poziomie uniwersyteckim, powszechnie uważane było za bardzo nietypowe. Zdanie to podzielała również kadra profesorska. W szczególności wydziały i jednostki zajmujące się ekonomią w Stanach Zjednoczonych były domeną mężczyzn.
Badania, które Elinor Ostrom podjęła na początku swojej pracy naukowej, polegały na opisaniu istotnego problemu południowej Kalifornii, to jest dostępu do wody pitnej. W połowie lat czterdziestych XX wieku w zachodnim Los Angeles pewna grupa mieszkańców miasta zaobserwowała spadek jakości wody pochodzącej z jednego z głównych zbiorników. Do sieci lokalnych wodociągów trafiała woda ze zbiornika, do którego przenikała słona woda z oceanu. Zawiązane zostało stowarzyszenie, które skierowało pozew do sądu i przeforsowało zmianę przepisów mającą na celu poprawę jakości wody. Gdyby nie powstrzymano przenikania słonej wody do zbiornika, w ciągu kilku lat stałby się on niemożliwy do odzyskania jako źródło wody pitnej.
Były to fundamenty podjętej przez Elinor Ostrom dalszej pracy badawczej, która polegała na szukaniu odpowiedzi na podstawowe pytanie: jak różne osoby potrafią kolektywnie działać w celu ochrony wspólnego zasobu? Ostrom badała między innymi funkcjonowanie amerykańskiej policji jako zespołu ograniczonych i zróżnicowanych zasobów, dostarczającego usług publicznych. Praca noblistki charakteryzowała się szerokim spojrzeniem na przedmiot podejmowanych badań, co przejawiało się między innymi w łączeniu danych, wiedzy i informacji pochodzących z modeli teoretycznych, danych statystycznych oraz innowacyjnych metod badawczych. Uważała ona, że pewne metody i narzędzia z różnych nauk społecznych, na przykład ekonomii, można z powodzeniem zastosować w zupełnie innych dziedzinach, takich jak choćby teoria polityki.
Warsztat (The Workshop)
W 1965 roku mąż Elinor Vincent przyjął propozycję pracy na Uniwersytecie Stanu Indiana w Bloomington. Było to kolejne miejsce, w którym świeżo upieczona kobieta naukowiec zderzała się często z brakiem akceptacji przez środowiska akademickie. Początkowo prowadziła zajęcia z najmłodszymi studentami jako wizytująca asystentka profesora, jednak już po roku jej pozycja zaczęła się poprawiać.
Od 1969 roku małżeństwo Ostromów organizowało nieformalne, cotygodniowe spotkania, podczas których dyskutowano o polityce, ekonomii i socjologii. Celem przyświecającym tej inicjatywie było zorganizowanie platformy wymiany wiedzy i doświadczeń we wspomnianych zakresach. Przez kolejne lata dzięki konsekwencji małżonków uformował się silny zespół prowadzący wspólnie badania.
Z biegiem lat Elinor i Vincent Ostromowie zaczęli nazywać prowadzoną inicjatywę Warsztatem (Workshop). Na jego potrzeby zaadaptowano cztery budynki w sąsiedztwie kampusu Uniwersytetu. Przerósł on pierwotne oczekiwania swoich założycieli: coraz więcej młodych naukowców, magistrantów, studentów chciało uczestniczyć w Warsztacie i doświadczać wielodyscyplinarnego podejścia przyjętego w nim za fundament pracy naukowej. Przyciągał on również bardziej doświadczonych uczonych, ciekawych tego systemu pracy i jego efektu. Na początku lat osiemdziesiątych rozpoczęła się szersza współpraca międzynarodowa. Elinor i Vincent Ostromowie skorzystali z zaproszenia między innymi do Centrum Badań Interdyscyplinarnych w Bielefeld w Niemczech. Od tego czasu te dwie jednostki cieszą się bliskimi relacjami. Wypracowany w ramach Warsztatu protokół prowadzenia badań pomagał w zbieraniu i opracowywaniu danych pochodzących z różnych części świata. Zebrano dzięki temu wiele wyników badań wspólnych zasobów w różnych częściach globu, prowadzonych przez przedstawicieli świata nauk społecznych, ekonomistów czy socjologów. Do dziś zespół prowadzi badania w tak różnych dziedzinach jak biznes, antropologia, biologia. Na początku lat dziewięćdziesiątych idee Warsztatu zaczęły przenikać do wielu międzynarodowych programów badawczych. Mimo początkowych wątpliwości założyciele rozpoczęli tworzenie sieci współpracy, w której ramach naukowcy z różnych…
