Subskrybuj
Szukaj
Wyszukaj materiały z lat 2006-2026

Planeta Śląsk

Planeta Śląsk

Edytorial

Temat miesiąca

  • List od norweskiego króla Spacerowałem po Gliwicach, po których jak zombie snuli się śląscy powstańcy, niemieccy cesarze, komunistyczni sekretarze i piastowscy książęta, każdy z nich miał rację i każdy się mylił, a mi zlewali się w jeden dziejowy bulgot. Gdy uważniej zacząłem się przyglądać temu, co mi opowiadali, większość okazywała się bujdą.
  • Śląska polifonia Dziś wydaje nam się, że jak ktoś godoł, był robotnikiem albo chłopem, to musiał być Polakiem. Nic podobnego.
  • Nikt nas o Śląsk nie pyta Od jakiegoś czasu żyję w przekonaniu, że to bez znaczenia, kto komu opowiada Śląsk. Że nie bardzo chcą słuchać w Polsce – to jasne, Polska jest zwrócona tyłem do Śląska, ale obawiam się, że niespecjalnie jest do kogo mówić również na samym Śląsku.
  • Wypłynąć z Mysłowic Porównywano nas do Oasis, że my jesteśmy z Mysłowic, oni z Manchesteru, czyli też robotniczego miasta. W tych porównaniach było dużo uproszczeń, ale na pewno miejsce, z którego pochodzę, dało mi sporą wrażliwość na dźwięk.
  • Europa w miniaturze Często pytamy: kim jestem, skąd się wywodzę? Odpowiedzi bywają bardzo osobiste, a zarazem sięgać mogą spraw wykraczających poza jednostkowe definicje. Tak będzie i tym razem: dotykają spraw śląskich.
  • Śląski matriarchat. Cieszyńska suknia i pluszowa wagina Choć wydaje nam się, że idea partnerskiego małżeństwa to współczesny pomysł, to zaczął się on rodzić w latach 60. czy 70. w rodzinach robotniczych. Śląskie kobiety też zarabiały pieniądze, współtworzyły domowe budżety. To wzmacniało ich pozycję.
  • Alicyjo we Kraju Dziwōw Fragment przekładu „Alicji w Krainie Czarów” na język śląski.
  • Hałdonauci. Fotoreportaż Wytrawny hałdonauta wie, że pejzaż hałdy zawsze go zaskoczy. Trzeba zachowywać uwagę, żeby się nie zgubić, ale też po to, by odkrywać to dziwne piękno quasi-naturalnych form krajobrazu.

Idee

  • Dantego reportaż z zaświatów Trzeba wreszcie dać polskiemu czytelnikowi pojęcie, co Dante zobaczył, usłyszał, czego doświadczył. Przekazać mu podstawy potrzebne do zrozumienia jego wizji świata.
  • Ulisses w Piekle Poradzić sobie z takim dziełem jak „Commedia” to jakby poradzić sobie z całym światem. Światem uwięzionym w tekście niczym owad w bursztynie.

Stacja: literatura

Felieton

  • Smutek piaskownic Z nawierzchnią utwardzoną, a potem wyłożoną gumowymi płytami, z powtarzalnymi urządzeniami, z piaskownicami obłożonymi kolorowymi panelami. Osiedlowe place zabaw są dziś jak od matrycy.
  • Błogosławieni Czekając na beatyfikację prymasa, obawiam się, by niektóre jego wypowiedzi i decyzje nie zostały przez nią „uświęcone” i uznane za nieomylne. Chciałbym, by wzorem dla polskich katolików stała się pobożność i heroiczność cnót Stefana Wyszyńskiego, ale już niekoniecznie jego – dość klerykalne – postrzeganie Kościoła.
  • Ziemisty Jak miejscowość ma miękki peron, to się w niej wysiada na zupełnie innych warunkach.

Społeczeństwo ◆ świat

  • Nowy grecki dom. I jego brak Większość uchodźców żyje z dala od Greków, pośrodku niczego. W obozach próbują stworzyć nowy dom. Który domem przecież nie jest.
  • Zrób cokolwiek Każda ofiara przemocy zadaje jedno pytanie: dlaczego takie życie przydarzyło się właśnie mnie? Żyjemy przekonani, że wszystko zależy od nas, więc jeżeli jakieś zdarzenia wymykają się nam spod kontroli, uważamy, że to nasza wina.

Ludzie ◆ książki ◆ zdarzenia

  • Gdzie ci mężczyźni „Za kulisami mizoginizmu widzimy przede wszystkim gniew, lekceważenie, pogardę, nienawiść spotęgowaną aż do wściekłości i szału (…). [D]zisiaj gromadzenie argumentów przeciwkokobiecych jest zjawiskiem wtórnym, podczas gdy pierwotnym bodźcem jest nienawiść, niemająca nic z  nauką wspólnego” – tak zakończył artykuł z cyklu „Za kulisami mizoginizmu” Paweł Hulka-Laskowski.
  • Kierunek: Wschód Bardziej niż realną przestrzenią geograficzną Wschód staje się dla filozofów oświeceniowych „laboratorium myślowym”, w którym współczesny badacz odnajdzie więcej fantazmatu niż geografii.
  • W wirze historii „Wygnaniec” to więcej niż biografia, bohater zyskuje w niej wyraźny autorski stempel. Bauman jest tytułowym wygnańcem, a na pierwszy plan wydobyty zostaje dramatyzm jego życiowych losów.
  • Jeden piruet Smutek przeraźliwie samotnego życia i ciągłe trwanie wbrew rozsądkowI przełamują w tej książce drobne gesty troski.
  • O obliczach twórczości Lema Myślenie Lema jest zwrócone w przyszłość, ale nie oznacza to optymizmu. Trzy składowe występujące w dziełach Lema współtworzą oryginalną wizję świata, w której rozwój techniki jest potencjalnym zagrożeniem dla biologicznej tożsamości człowieka.
  • Co nam dziś zostało z Oświecenia? Od niemal dekady różni myśliciele sięgają do tradycji Oświecenia, poszukując odpowiedzi na wstrząsające współczesnością wzrost znaczenia populizmów, kryzys produkcji wiedzy, załamanie się kategorii prawdy i odwrót od autorytetu nauki.
  • Żydowska Atlantyda Przed naszymi oczami pojawiają się członkowie rodziny, pełne zakamarków wnętrza, książki, szkoła i ówczesny savoir-vivre, który obowiązywał nawet w parku.
  • Banalność zła po bułgarsku Konstrukcja fabularna „Requiem dla nikogo” przypomina równanie z nawiasami.
  • Piszmy uważnie, żyjmy szeroko Podobnie jak autor „Pana Cogito”, za maską szaławiły skrywał niepokoje, które znajdą się na jego płótnach.
  • Przetrzymać niewyobrażalne Nie znam drugiej takiej powieści jak „Wytrwaj. Znieś. Przetrzymaj” Haliny Bortnowskiej. Tak uniwersalnej w interpretacji, a jednocześnie osobistej, niemal intymnej.
  • Ślady Zagłady Po wkroczeniu Niemców do Lwowa, doszło do pogromu Żydów. Lem przeżył, bo został zagoniony do pracy przy usuwaniu zwłok. Choć z pozoru niewidoczny, cień Zagłady obecny jest w jego prozie.
  • Cała masa sprzeczności Roxane Gay to pisarka na nasze czasy. Nie ma w niej ani krzty chłodnego dystansu, który kazałby z cynizmem spoglądać na niesprawiedliwości. Ale nie ma też naiwnej – a może i narcystycznej – wiary w to, że sama wie wszystko najlepiej i mogłaby naprawić świat.
  • Dariusz Rosiak: to książka o życiu, którym się płaci za niedotykalność Wielcy pisarze, wytrawni esteci oraz specjaliści od etyki różnią się od zwykłych ludzi co najwyżej tym, że potrafią w wyrafinowany sposób usprawiedliwiać swoje występki oraz głupotę.
  • Spojrzenie poza teraźniejszość. Proza Stanisława Lema Proza Stanisława Lema kojarzy się przede wszystkim z wyprawami w kosmos, kontaktem z cywilizacjami pozaziemskimi, inteligentnymi komputerami i robotami. To jednak nie cała paleta zagadnień, którymi zajmował się krakowski pisarz.
  • Kolory wszechświata. Króciutko o okładkach książek Stanisława Lema Ilu artystów, tylu Lemów. To przeoczona chyba cecha jego twórczości: stworzył dzieła, które można oglądać i przedstawiać na wiele rozmaitych sposobów.
  • Łuski Katowic Spacer po dzisiejszych Katowicach nie przypomina tego sprzed dziesięciu lat.
  • Alternatywne rzeczywistości Wieloaspektowa, wnikliwa, niezwykle precyzyjna monografia Piotra Oczki jest wspaniałą próbą przeniesienia uwagi z perspektywy makro na perspektywę mikro.
  • Moi, mistrzowie: Julia Hartwig Spośród licznych wierszy Julii Hartwig najbardziej lubię jej americana. Pisała je w rożnych momentach życia, najwcześniejsze pochodzą z lat 70. ubiegłego wieku, ostatnie – jak ten, który wybrałem – z końca dziesiątej dekady. Inspiracją były kolejne pobyty w Stanach Zjednoczonych, owocujące nie tylko własnymi wierszami, ale też przekładami z poezji amerykańskiej.

Inne

nr796

Ilustracja okładkowa: Adam Wójcicki