W ostatnim roku zmarły trzy znane postacie zachodniego świata intelektualnego: Ágnes Heller, Roger Scruton i Jean Delumeau. Chyba najbardziej inspirującą dla mnie postawę prezentowała Ágnes Heller. Była nie tylko wrażliwym świadkiem historii i politycznych turbulencji minionego wieku, wybitną intelektualistką, ale przede wszystkim – jak mówią o niej współpracownicy – dobrym człowiekiem i zaangażowaną obywatelką. Do ostatnich dni swojego długiego 90-letniego życia walczyła o poszanowanie praw człowieka i praworządności. Intelektualna droga pochodzącej z Węgier Heller do pewnego stopnia podobna jest do tej obranej przez bliskiego nam Leszka Kołakowskiego czy Zygmunta Baumana. Wszyscy oni, wywodząc się z Europy Środkowo-Wschodniej, przeszli przez okres fascynacji marksizmem, by w dojrzałym życiu dojść do pełnej afirmacji demokracji.

Na łamach Idei opisujemy również zmarłego w minionym roku, budzącego sprzeczne oceny brytyjskiego konserwatystę Rogera Scrutona oraz klasycznego uczonego, wybitnego historyka chrześcijaństwa Jeana Delumeau. Delumeau prezentował postawę otwartego chrześcijaństwa, wolnego od lęku przed światem; był gościem Dni Tischnerowskich, pojawiał się na łamach miesięcznika „Znak”. Z pewnością całą trójkę łączą myślowy rozmach i szerokość horyzontów, zaangażowanie i krytycyzm, będące bezcennym wkładem w kształtowanie zachodniej kultury intelektualnej i sprzyjającego demokracji ducha wolności.

Narodziny demokratycznego porządku społeczno-politycznego są nierozerwalnie związane z rozwojem zachodniej myśli i filozofii. Budowanie polismusi iść w parze z rozwijaniem wewnętrznego, duchowego świata i świadomej postawy etycznej każdej osoby. Dlatego jednym z największych wyzwań dla demokracji, osłabiającym fundamenty tego porządku, są osoby obojętne wobec życia…